Teknik rider, bir sanatçının ya da grubun sahneye çıkabilmesi için gereken ses, ışık, sahne ve ekipman koşullarını tanımlayan belgedir. Konser organizatörü için rider, sözleşmenin teknik ekidir: Neyin sağlanacağını, kimin sağlayacağını ve hangi koşulların pazarlıksız olduğunu gösterir. Bu yazıda teknik rider'ın bölümlerini, input list ve stage plot gibi kavramları, backline ile hospitality ayrımını ve organizatörün rider'ı okurken nelere dikkat etmesi gerektiğini anlatıyoruz.
Teknik rider ile hospitality rider arasındaki fark
Sanatçı ekipleri genellikle iki ayrı belge gönderir ve bu iki belge sıklıkla karıştırılır:
- Teknik rider: Ses sistemi, mikser, monitör, mikrofon, ışık, sahne ölçüsü, güç, backline ve teknik ekip gibi prodüksiyon gerekliliklerini içerir. Teknik prodüksiyon firmasının asıl çalışma belgesidir.
- Hospitality rider: Kulis, yemek, içecek, konaklama, ulaşım, havlu, su gibi ağırlama ihtiyaçlarını kapsar. Genellikle organizatör veya mekân tarafından karşılanır.
Bu ayrımı baştan netleştirmek, bütçe ve sorumluluk karmaşasını önler. Teknik rider'ı prodüksiyon firmanızla, hospitality rider'ı ise organizasyon ve mekân ekibinizle paylaşın.
Bazı sanatçılar bu iki belgeyi tek bir dosyada gönderir. Böyle durumlarda dosyayı bölümlere ayırıp her bölümün sorumlusunu belirlemek, son haftada yaşanabilecek "bunu kim sağlayacaktı?" sorularını ortadan kaldırır.
Rider'ın güncel olup olmadığını da mutlaka kontrol edin. Sanatçı ekipleri turne boyunca kadro, enstrüman veya ekipman tercihlerini değiştirebilir; geçen sezondan kalma bir belgeye göre yapılan planlama, kurulum gününde gereksiz sürprizlere yol açabilir. Bu nedenle prodüksiyon menajerinden belgenin son sürümünü tarihiyle birlikte istemek iyi bir alışkanlıktır.
Teknik rider'ın temel bölümleri
Her sanatçının rider'ı farklı formatta olsa da çoğu belge benzer bölümlerden oluşur:
- İletişim bilgileri: Prodüksiyon menajeri, FOH (salon) ses mühendisi, monitör mühendisi ve ışık operatörünün iletişim bilgileri.
- PA (salon ses sistemi): Tercih edilen hoparlör markaları, kapsama beklentisi, ses basıncı hedefi.
- FOH ve monitör konsolları: Kabul edilen mikser modelleri, örneğin Yamaha CL5, DiGiCo veya Allen & Heath.
- Input list: Kanal kanal hangi enstrümana hangi mikrofonun kullanılacağı.
- Monitör ihtiyacı: Wedge sayısı, in-ear sistem sayısı, mix sayısı.
- Stage plot: Sahne yerleşim planı.
- Backline: Davul, amfi, klavye gibi sahne enstrümanları.
- Işık: Işık planı, tercih edilen konsol (örneğin grandMA2 veya Avolites), efekt ihtiyaçları.
- Güç, sahne ölçüsü ve zaman çizelgesi: Elektrik gereksinimi, minimum sahne ölçüsü, ses kontrol (soundcheck) süresi.
Input list nasıl okunur?
Input list, sanatçının sahnedeki her ses kaynağının mikser kanalına nasıl bağlanacağını gösteren tablodur. Tipik bir input list şu sütunlardan oluşur:
| Kanal | Kaynak | Mikrofon / DI | Stand | Not |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Kick In | Dinamik kick mikrofonu | Yok | Davul içine |
| 2 | Snare Top | Shure SM57 veya muadili | Kısa stand | |
| 9 | Bas gitar | DI box | Yok | Aktif DI |
| 15 | Klavye L/R | Stereo DI | Yok | |
| 20 | Lead vokal | Kablosuz el mikrofonu | Düz stand | Yedek mikrofon şart |
Burada dikkat edilmesi gereken üç nokta vardır: Toplam kanal sayısının mikser kapasitesine uygunluğu, belirtilen mikrofon modellerinin ya da kabul edilen muadillerinin bulunabilirliği ve kablosuz sistem sayısı. Kablosuz mikrofon ve in-ear sistemleri, özellikle aynı bölgede çok sayıda etkinlik olan otel ve festival alanlarında frekans planlaması gerektirir.
Monitör ve ışık bölümlerine de dikkat
Input list'in yanında monitör bölümü de dikkatle okunmalıdır. Kaç ayrı monitör mix'i istendiği, wedge'lerin stereo mu mono mu olacağı ve in-ear sistemlerin sanatçı tarafından mı getirileceği bu bölümde yazar. Monitör mix sayısı arttıkça ayrı bir monitör konsolu ve monitör mühendisi gerekebilir. Işık bölümünde ise sanatçının kendi ışık operatörüyle gelip gelmediği, kendi şovunu hazır bir dosya olarak getirip getirmediği ve hangi konsol modelini kabul ettiği önemlidir; grandMA2 gibi yaygın konsollar bu noktada uyumu kolaylaştırır. Duman makinesi, hazer veya özel efekt istekleri de mekân kurallarıyla karşılaştırılmalıdır.
Stage plot: sahnenin haritası
Stage plot, müzisyenlerin, enstrümanların, monitörlerin, riser'ların ve güç noktalarının sahnedeki yerini gösteren çizimdir. Organizatör açısından stage plot şu soruların cevabını verir: Sahne yeterince büyük mü? Davul ve klavye için riser gerekiyor mu? Sahne önünde kaç monitör olacak? Güç prizleri nereye konmalı?
Stage plot'u sahne ölçüleriyle karşılaştırmak, kurulum gününde yaşanabilecek sürprizleri önler. Özellikle festivallerde birden fazla sanatçı aynı sahneyi paylaşıyorsa, sahne değişimlerinin süresi de bu plana göre hesaplanır. Sahne ölçüsünün maliyete etkisini sahne kiralama fiyatları yazımızda ele aldık.
Backline: kim getiriyor, kim sağlıyor?
Backline; davul seti, gitar ve bas amfileri, klavye ve stantları, DJ ekipmanı gibi sahne üstü enstrüman ve ekipmanları ifade eder. Rider'da backline'ın sanatçı tarafından mı getirileceği yoksa yerel olarak mı sağlanacağı açıkça yazmalıdır. Yurt dışından gelen sanatçılar çoğu zaman yerel backline talep eder; bu durumda marka ve model tercihleri ile kabul edilebilir alternatifler önceden onaylanmalıdır.
Backline listesinde davul setinin parça ölçüleri, zil ve stant ihtiyaçları, amfilerin modeli, klavye standı tipi ve tabure gibi küçük ayrıntılar da yer alır. Bu ayrıntılar küçük görünse de prova sırasında eksik bir parça, ses kontrolünü dakikalarca geciktirebilir.
Zaman çizelgesi ve ekip bilgileri
Rider'ın son bölümlerinde genellikle sanatçı ekibinin mekâna varış saati, kurulum ve ses kontrol süresi, sahneye çıkış saati ve gösteri uzunluğu yer alır. Bu bilgiler, teknik prodüksiyon firmasının kendi kurulum programını ve ekip planını hazırlaması için temel veridir. Sanatçının kendi ses ve ışık mühendisiyle gelip gelmediğini bilmek de önemlidir; gelmiyorsa bu görevlerin yerel ekip tarafından karşılanması ve bunun rider'a uygun şekilde planlanması gerekir.
Organizatörün dikkat etmesi gerekenler
Rider'ı yalnızca okumak yetmez; uygulanabilirliğini doğrulamak gerekir. Şu adımlar süreci kolaylaştırır:
- Rider'ı imza aşamasından önce teknik prodüksiyon firmanızla paylaşın; karşılanamayacak maddeleri erken konuşun.
- "Veya muadili" ibaresi geçen maddelerde önerilen alternatifleri yazılı olarak onaylatın.
- Soundcheck saatlerini, sahne değişim sürelerini ve mekânın ses sınırlarını bir program hâlinde netleştirin.
- Güç ihtiyacını mekân ya da jeneratör kapasitesiyle karşılaştırın.
- Rider'da belirtilmeyen ama gerekli olan kalemleri (örneğin yedek mikrofon, intercom, sahne ışığı) kontrol edin.
Açık havada yapılan konserlerde rider'a ek olarak hava koşulları, jeneratör ve zemin gibi konular da planlanmalıdır. Bu konuda açık hava etkinliği teknik kontrol listesi yazımız yol gösterici olacaktır.
Rider'ınızı birlikte değerlendirelim
BernStage olarak konser ve festival prodüksiyonlarında sanatçı rider'larını ses, ışık, sahne ve LED ekran açısından birlikte değerlendiriyor, karşılanabilirlik raporu hazırlıyoruz. Konser sahne sistemleri sayfamızda sunduğumuz çözümleri inceleyebilir, rider'ınızı ve etkinlik bilgilerinizi teklif formu üzerinden iletebilirsiniz.
